Żarki

Żarki, in Polen

Sommige plekken blijven je bij, niet omdat ze uitzonderlijk mooi zijn of heel instagrammable. Maar omdat er karakter achter zit. Historie. Menselijkheid. Ik had dat met het Poolse dorp Żarki. Niet meteen de meest fotogenieke locatie, wél een van de meest interessante van mijn laatste bezoek aan Polen.

Mijn bezoek aan Żarki was deel van de laatste reis die ik naar Polen maakte: de Arendsnestroute in Silesië. Żarki was één van de locaties waar ik een dagje zou doorbrengen, omdat er een aantal van de kastelen van de Arendsnestroute staan. Omdat ik er dan toch was, keek ik ineens fatsoenlijk rond.

Militair toerisme
Mijn dag begon eigenlijk pas na de lunch in restaurant Przystań Leśniów. Voor mijn neus stond een oude, militaire jeep. Werkt nog prima, zei de eigenaar.
Ik stapte in en liet mij aan een rotvaart door het dorp en de omliggende velden rijden. Best wel speciaal, want veel vering zat er niet in dat ding, en veel om je aan vast te houden ook niet, laat staan dat het gordels had. Maar plezant!

Żarki

Geen vering en geen gordels: jep, da’s een militair voertuig.

Telkens ik naar Polen reis, kom ik op een gegeven moment in een militair voertuig terecht. Kei raar. Veel mensen verzamelen militair materiaal, en veel dingen worden gerestaureerd voor eigen gebruik. Maar ook in het landschap zie je overal sporen van de oorlog. Internationale kerkhoven, maar ook gewoon bunkers en loopgraven die er bij liggen alsof de oorlog elke moment weer kan uitbreken. Geeft een beetje een wrang gevoel aan die ritjes in jeeps.

Żarki

Een antitankkanaal dat nu duidelijk voor plezantere dingen gebruikt wordt.

Het museum van brood en oorlogsvoering
Veel van de kleinere bodemvondsten, zoals knopen van militaire jassen en kogelhulzen, komen terecht in private collecties en musea. In Żarki vind je het Museum van Brood: een interactief volksmuseum over verschillende ambachten en het maken van brood. Interessant en plezant met kinderen, al moet je wel een beetje improviseren, want de informatie is enkel beschikbaar in het Pools.

Op de bovenste verdieping van dat museum worden tijdelijke collecties tentoongesteld. Toen ik er was, lag er een collectie militaire voorwerpen gevonden door een lokale man die de velden rond Żarki afspeurt met een metaaldetector. Er lag een indrukwekkende collectie. Ook een beetje wrang en zelfs confronterend.

Lekstokken en slijmpjes
Vrolijker is de workshop van Hokus Pokuss: een mierzoet winkeltje in het centrum van Żarki, waar je aan de slag gaat met suikerpasta en kleurstoffen. Na een workshop van een klein uurtje loop je weer naar buiten met handenvol snoepjes en lekstokken van eigen makelij. Eigenlijk heel gezellig, en een topactiviteit voor gezinnen met kinderen. Maar zorg dan wel dat je wederhelft eerst beloofd op de kinderen te passen voor je ze vol suiker stopt. Want, eh.

Żarki

Mijn eigen, zelfgemaakte lekstok. Met bosbessensmaak nog wel. En fier!

Ook tof voor kinderen en grotere kinderen zoals ik: niet ver van Hokus Pokuss vind je Kampus Eureka. Lijkt een beetje op een oud schoolgebouw, maar is in werkelijkheid een klein museum over het leven in de middeleeuwen en een laboratorium op kindermaat. Ik weet het, eigenaardige combinatie. Met blacklights, kleurstoffen en allerlei chemische foefjes maak je het ene na het andere experiment. Mijn favoriet? De slijmpjes die tegenwoordig zo populair zijn. Er is iets heel rustgevends aan het spelen met zo’n slijmpje.

Żarki

Een slijmpje, gemaakt van gewoon huis-tuin-en-keuken gerei, zoals scheerschuim en voedingskleurstoffen.

Het Joodse kerkhof van Żarki
Mijn dag in Żarki sloot ik af met iets wat sindsdien af en toe in mijn hoofd komt spoken: een verlaten joods kerkhof. Ik hou van verlaten plaatsen; ze hebben vaak een apart soort schoonheid. Maar dat kerkhof, dat was andere koek.
Joodse begraafplaatsen zijn andere dan christelijke begraafplaatsen, in de zin dat ze niet geruimd worden. Nooit. Je ziet vaak dat de zerken op zo’n kerkhoven zo dicht bij elkaar staan dat ze niet meer leesbaar zijn, gewoon omdat er op de lange duur niet genoeg plaats meer is.

Voor jarenlang, eeuwenlang had Żarki een bloeiende Joodse gemeenschap. Maar toen kwam de tweede wereldoorlog, en de Nazi’s bleken bijzonder effectief in hun doel. Wat achterbleef was een oud kerkhof, dat door bijna niemand meer wordt bezocht.
De plaats is indrukwekkend. Een beetje ijselijk, zelfs spookachtig. En tegelijk is het gewoon een zanderig veld vol verzakte zerken. En toch: hier en daar liggen kleine steentjes op de zerken. Het symbool dat toch iemand af en toe een van de overledenen bezoekt.

Żarki

Stil en verlaten: de haartjes in je nek gaan er van rechtop staan.

Naar Żarki
Żarki maakte indruk op mij. Het dorp is levendig, maar de geschiedenis ligt vlak onder het oppervlakte, klaar om zich te tonen aan iedereen die interesse toont. Silezië, en eigenlijk ook de rest van Polen, is bijzonder op dat vlak. Na de wereldoorlogen had het Russische communisme zo’n invloed op het land, dat het een heel eigen wending nam in de geschiedenis. En die geschiedenis leeft daar, loensend en broeiend. De oorlog lijkt er veel minder lang geleden dan het hier in België doet.

Ik raad je aan Żarki te bezoeken als je in de buurt bent. Misschien maakt het niet zo’n indruk op jou als het op mij deed. Maar misschien ook wel. Misschien zie jij wat ik zag: een diepe, zware geschiedenis vermomd als een gezellig dorp. Een plaats zoals je er maar weinig vindt.

Żarki

Best speciaal, dat dorp Żarki.

No Comments.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *