Tsjechië

Door de onderwereld van Tsjechië

Tsjechië. Ik was er nog nooit geweest. Dus stapte ik in de auto voor een roadtrip door dat mooie land. Praag liet ik links liggen want het platteland, daar wilde ik mij op focussen. Het platteland vol dorpen, stadjes en geheimzinnige, half verborgen dingen.

Pas in het begin van de jaren 90 werd Tsjechië een onafhankelijke democratie. Het communisme werd al in 1989 verworpen, en in 1993 scheidde het land vreedzaam van Slowakije. Het gaat goed met Tsjechië, maar de sporen van zo’n verleden wis je niet in een-twee-drie uit. Dat hoeft ook niet, natuurlijk, maar je voelt het wel.
Het glooiende landschap wordt doorbroken door rokende schoorstenen van energiecentrales. Stadjes met zo’n historische kern worden omringd door van die betonnen sovjet-appartementsblokken met pastelkleurige gevels. Oude, bakstenen fabriekshallen staan leeg en verlaten langs de kant van de weg. Het is goed te zien waar het communisme zich met geweld door het vroegere, sierlijke Tsjechië heeft geboord.

Tsjechië

Zelfs in het historische centrum van Brno zijn de industriële schoorstenen niet ver weg.

Toch zit dat oude Tsjechië niet zo diep begraven. Letterlijk, in sommige gevallen. In de bossen staan stoere kastelen op hoge rotsen. Veel dorpen, die minder geraakt lijken te zijn door het communisme, hebben nog oude herenboerderijen, half verborgen tussen de moderne huizen. In het midden staan kerken in de rijke Barok en Rococostijlen. Het zijn die kerken, en wat er onder verborgen ligt, die mij nieuwsgierig maakten.

Wat er onder die kerken verborgen zit
Het Christendom is al eeuwen de heersende religie in Europa. Noord of zuid, overal vind je een kerk in dorpen en steden. Wellicht zijn veel mensen nu minder devoot, maar vroeger was rond, of zelfs in, de kerk begraven worden een hoog streven.
In periodes met grote sterfte, bijvoorbeeld tijdens epidemieën zoals de pest, raakten de kerkhoven overvol. Oudere graven werden dan geruimd, en de botten keurig opgestapeld in knekelhuisjes, crypten en ossuariums.

Dit soort praktijken vonden plaats overal in Europa. Behoorlijk wat crypten raakten in de loop der tijden vergeten of vernietigd. Maar in sommige plaatsen werden ze ontdekt en soms zelfs opengesteld voor het publiek. Het meest bekende voorbeeld daarvan zijn de catacomben van Parijs, maar je vind zo’n knekelhuisjes ook in Portugal, Italië, Duitsland, Oostenrijk. Overal eigenlijk.

Tsjechië

In Melník is het knekelhuis verborgen achter een deurtje in de muur van de grote kerk.

Het Sedlec Ossuarium in Kutná Hora
In Tsjechië vind je veel knekelhuisjes. Voor vele moet je goed zoeken, maar sommige zijn inmiddels goed draaiende toeristische attracties. Het Sedlec Ossuarium in Kutná Hora bijvoorbeeld trekt jaarlijks 200.000 bezoekers. En dat komt omdat het om niet zo maar een knekelhuis gaat.

Het kerkhof van Kutná Hora werd in de middeleeuwen gezegend met heilige aarde. Of heilige olie, afhankelijk van wie het verhaal vertelt. Daardoor wilde iedereen er begraven worden. Het kerkhof had al snel plaats tekort, en oudere botten werden ook hier opgeslagen in een ossuarium onder de kerk. Daar bleven ze enkele eeuwen liggen, tot in de 18e eeuw, toen een timmerman de opdracht kreeg de botten te herschikken.

Tsjechië

De timmerman tilde het concept van een knekelhuis naar een geheel nieuw niveau.

De timmerman ging aan het werk en creëerde iets wat nooit eerder werd gezien. Hij gebruikte de botten en schedels om de crypte te versieren. In plaats van de botten in keurige hopen te schikken, maakte hij kandelaars, guirlandes, bekers. Aan één van de muren siert een enorm wapenschild, gemaakt uit botten. In het midden van de ruimte hangt een kandelaar waar naar verluid élk botje uit het menselijk lichaam voor is gebruikt.

Tsjechië

De kandelaar van Sedlec ossuarium.

Tsjechië

Een guirlande van schedels siert de muur.

Andere knekelhuizen
Aangemoedigd door het succes en de inkomsten van Sedlec, openden ook andere knekelhuizen in Tsjechië de deuren. Het knekelhuis in Mélník, bijvoorbeeld, dat veel kleiner is dan Sedlec, is absoluut een bezoekje waard. De botten liggen hier op het eerste zich wat saai opgestapeld, maar wanneer je wat beter kijkt, zie je dat sommige schedels woorden spellen.
Het knekelhuis in Kolín, op rijafstand van Kutná Hora, zou ook bijzonder zijn, maar is zeker nog een jaar gesloten vanwege renovatie.

In de stad Brno vind je dan weer een ossuarium dat, naar eigen zeggen, de tweede grootste van Europa is, met een geschatte 50.000 bewoners. Hoewel dit ossuarium zeker heel interessant is om te bezoeken, is wat ze zeggen niet helemaal waar. De crypte werd pas enkele jaren geleden ontdekt. Een klein deel van de 50.000 bewoners werd in keurige stapels geschikt, het overgrote deel werd begraven op het centrale kerkhof van Brno. Mogelijk was dit ooit het tweede grootste ossuarium van Europa, maar om te beweren dat het nu nog steeds zo is, is overdreven.

Tsjechië

In het ossuarium van Brno liggen de botten opgestapeld langs de wanden.

Lugubur of gewoon deel van onze geschiedenis?
Knekelhuizen vormen een delicaat onderwerp. Sommige mensen vinden het razend interessant, andere vinden het eerder smakeloos. Het blijven natuurlijk resten van mensen zoals jij en ik.

Om goed te begrijpen waarom knekelhuizen bestaan, is het belangrijk om te kijken naar de tijdsgeest van het tijdperk waarin ze gemaakt werden. Mensen gingen toen heel anders om met de dood dan wij nu doen. Doodgaan was meer genormaliseerd. De kerk predikte fel dat het belangrijk was een goed leven te leiden, zodat je later in de hemel terecht zou komen. Knekelhuizen, en andere symbolen van de dood, waren een constante herinnering voor de mensen: de dood komt ook voor jou, dus leef een goed leven.

Daarnaast zorgden knekelhuizen er ook voor dat mensen altijd in gewijde grond konden rusten, ook wanneer de kerkhoven overvol raakten. Na een tijdje te rusten in een eigen graf, werd je later bijgezet in een massagraf op de gewijde grond onder de kerk of op het kerkhof. En dat is een mooi iets, toch?

Hoe je ook tegenover dit soort dingen staat, het belangrijkste is om ossuariums te betreden met respect. Kijken mag, aankomen niet.

Plan je reis
Tsjechië bezoeken was een ervaring die ik kan aanraden. Om je reis gemakkelijk te plannen, kan je gebruik maken van de website van Toerisme Tsjechië. Vind je het interessant op plaatsen zoals deze knekelhuisjes te bezoeken, maar weet je niet goed waar beginnen? De website Atlas Obscura is een vaste waarde tijdens mijn reizen. Deze website geeft aan waar je eigenaardige, speciale of zelfs macabere dingen kan vinden. Bovendien vind je op de website een heel handige functie die aangeeft wat er in jou nabijheid te vinden is.

Tsjechië

Het industriële gevoel is in Brno nooit ver weg.

2 Comments

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *