Zuid Limburg

75 jaar bevrijding in Zuid Limburg

Het is 75 jaar sinds Zuid Limburg werd bevrijd van de bezetting die begon tijdens de Tweede Wereldoorlog. 75 jaar sinds bommen en kogels onze landen en mensen aan flarden schoten. Dat mag misschien lang geleden lijken, maar de sporen van die oorlog zie je nog overal.

De Tweede Wereldoorlog was allesverwoestend. Het is dus niet vreemd dat de bevrijding gevierd wordt. Ook na 75 jaar. Overal in België en Nederland worden er events en activiteiten georganiseerd om de bevrijding te herdenken. Ook in het Nederlandse Zuid Limburg. Ik ging een kijkje nemen.

Zuid Limburg

Oorlogsmemoborilia in fort Eben-Emael.

Over oorlogstoerisme
Oorlogstoerisme lijkt op het eerste zicht misschien wat vreemd. Je zou kunnen argumenteren dat het gaat om het maken van winst op één van de vreselijkste dingen die de afgelopen 100 jaar zijn gebeurd. Maar je kan ook zeggen dat het oorlogstoerisme een doel heeft. Het bezoeken van monumenten, begraafplaatsen, oorlogsmusea zorgt er voor dat we nooit vergeten wat er gebeurd is.

Ik vind dat een heel goede reden voor oorlogstoerisme. Tijdens deze reis, en mijn eerdere bezoeken aan soortgelijke plaatsen, besefte ik nog maar eens wat de effecten zijn van zo’n oorlog. De miljoenen mensen die het leven lieten: wat een verspilling. Wat een zonde.

Zuid Limburg

Hier rusten de gesneuvelden.

In het spoor van de oorlog
Mijn bezoek aan Zuid Limburg begon eigenlijk in België. In het fort van Eben-Emael. De bouw van dit fort werd in 1935 afgerond, vijf jaar voor de Tweede Wereldoorlog zou losbarsten. Het fort werd als het meest moderne van West-Europa beschouwd. Onneembaar. Er konden tot 1200 soldaten verblijven in de kazerne, die ongeveer 40 meter onder de grond lag. Ze bewogen door 5 kilometer aan gangen tot aan de schietbunkers aan het oppervlakte. Het geschut had een reikwijdte van tientallen kilometers.

Fort Eben-Emael werd in mei 1940 in amper 36 uren veroverd door een handjevol elite soldaten, onder andere door het gebruik van innovatieve uitrustingen, zoals zweefvliegtuigen en bommen van het type holle lading. De val van Fort Eben-Emael betekende de doorstoot van de Duitse soldaten in België.
Om het hele verhaal te begrijpen, kan je fort Eben-Emael met een gids bezoeken. Het fort is in heel goede staat, en bijzonder indrukwekkend.

Zuid Limburg

Vijf kilometer aan gangen lopen ondergronds door fort Eben-Emael.

Zuid Limburg

De bunkers met het geschut.

Struikelend door Sittard
Niet ver van Eben-Emael ligt het Nederlandse stadje Sittard. Een knus stadje, met een vrolijk marktplein omringd door kerken en kloosters. Omdat het centrum redelijk autovrij wordt gehouden, hoor je hier niet meer dan het gebabbel van de mensen op de terrasjes. Maar je vind ook hier flinke sporen van de Tweede Wereldoorlog.

Met een gids dwaal ik door de straten van het stadje. Op de markt vind ik een standbeeld dat herinnert aan de oorlog, in de straten zie ik struikelstenen. Deze stenen, belegd met messing, vormen een onregelmatig stukje in de stoep. Mensen voelen het verschil als ze er op stappen, en struikelen soms een beetje.
In het messingoppervlakte van de stenen staan de namen van Joden die onder het Naziregime werden gedeporteerd en gedood. Want ook zij mogen niet vergeten worden. Elke keer iemand over een struikelsteen struikelt, en ze leest, wordt er iemand herdacht.

Nedersaksen

Struikelstenen in het Duitse Celle.

Het is niet de eerste keer dat ik struikelstenen vind. Maar elke keer ik er eentje vind, stop ik even. Ik vind het een bijzonder mooie manier om de slachtoffers te herdenken. Er werden ruim 70.000 struikelstenen in steden in heel Europa geplaatst. Je vindt ze dus overal. Ook in jouw stad.

Hoewel de struikelstenen een zichtbare herinnering zijn aan het leed van Sittard, is er ook een verborgen verhaal. In de loop der tijd worden belangrijke plaatsen immers vergeten, omdat de gebouwen afgebroken worden of in herbruik genomen worden. De bevrijdingswandeling met gids legt die plaatsen bloot, door de verhalen van de mensen die er leefden te vertellen. Die verhalen uit de Tweede Wereldoorlog zijn schrijnend en triest, maar soms ook hoopvol. De rabbijn Nathan Bernard Blijdenstein, bijvoorbeeld, hield vreedzaam stand tegen de Duitsers door gestaag met zijn leven en humane werk door te gaan. De man stierf al in 1943, maar is nooit vergeten. Niet door de Joodse gemeenschap, en niet door de andere burgers in Sittard.

Zuid Limburg

Sittard, met restaurant De Limbourg links.

Het Eyewitness Museum in Beek
Op ongeveer een halfuurtje van Sittard vind je het Eyewitness museum in Beek. Een museum gewijd aan de Tweede Wereldoorlog.
Voor ik dit museum inging, moest ik denken aan het Flanders Fields museum in Ieper, over de Eerste Wereldoorlog. Ik vind dat museum ontzettend interessant, maar ik herinnerde me ook het effect dat het had op mij. Oog in oog komen te staan met de oorlogsgruwel was confronterend.

Zuid Limburg

Het Eyewitness Museum.

Het Eyewitness museum ligt in een oud herenhuis. Binnenin volg je een fictieve Duitse soldaat, August genaamd, langs de grote veldslagen van de Tweede Wereldoorlog. Aan de hand van poppen, gebruiksvoorwerpen, beeldmateriaal wordt duidelijk gemaakt hoe de Tweede Wereldoorlog verliep. Aan de hand van fictieve brieven van August zie je hoe zijn moraal verandert doorheen de oorlog, van vol moed tot compleet verslagen.

Het museum is to the point. Je hebt niet het gevoel dat er dingen worden verbloemd of worden verborgen. De foto’s van de veldslagen, van de slachtoffers zijn grafisch. Toch is het mooi en respectvol neergezet. Het gaat om feiten hier, niet om vingerwijzen. Het besef dat alle stukken, van uniformen tot gebruiksvoorwerpen, authentiek zijn, draagt enkel bij aan de ervaring.

Zuid Limburg

Authentieke stukken uit de Tweede Wereldoorlog.

Zuid Limburg

Kleine details als deze tonen de omvang van het Eyewitness Museum.

Valkenburg: aan en onder het oppervlakte
Weer een halfuurtje verder ligt het stadje Valkenburg, dat het meest gekend is om zijn mergelgrotten en de spectaculaire kerstmarkt die elk jaar in de grotten gehouden wordt. Maar hoe vrolijk het stadje nu is, ook hier raasde de oorlog overheen.

Om te begrijpen hoe de bewoners van Valkenburg door de oorlog gingen, ga ik met een gids de mergelgrotten in. Deze grotten zijn kunstmatig, en ontstonden doordat steenhouwers blokken mergel, of zandsteen, uit de grond hakten. Dat begon al in het jaar 1050. Door de eeuwen heen ontstonden ruim 200 kilometer aan gangen in de heuvels rond Valkenburg.

Zuid Limburg

Oorlogsnotities in de mergelgrotten van Valkenburg.

Omdat de mergelgrotten op sommige punten 20 meter ondergrond liggen, verscholen de inwoners van de stad zich in de grotten toen de vijand voor de deur stond. Voor 6 lange dagen hielden de mensen zich schuil in de grotten, tot ze werden bevrijd. Uit verveling deden ze iets wat bezoekers van de grotten al eeuwenlang deden: met houtskool begonnen ze te tekenen en te schrijven op de lichte, zandstenen muren.

Die tekeningen en notities staan nog steeds in de mergelgrotten. We weten niet hoe veel het er zijn, want de vroegste notitie zou immers uit 1648 stammen. Je kan de mergelgrotten en zijn tekeningen al een hele poos bezoeken. Maar binnenkort zal je een themabezoek kunnen maken dat aan de hand van de notities en tekeningen aantoont welke rol de grotten speelden in de Tweede Wereldoorlog.

Zuid Limburg

Een grote houtskooltekening.

Zuid Limburg

Een kapel voor gevallen Amerikaanse soldaten in een nis.

Een bezoek aan de grotten is fantastisch, maar het is wellicht niet voor iedereen. Het is er aardedonker en muisstil. Lijdt je aan claustrofobie, dan is een wandeling aan het oppervlakte wellicht een beter idee. In Valkenburg vind je twee interessante wandelroutes: de belevenisroute, die je langs borden met foto’s en informatie over gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog leidt, en een struikelstenen route.

Het mooie aan de belevenisroute en de struikelstenen route is dat ze je door het prachtige centrum van Valkenburg leiden, terwijl je tegelijk een degelijk inzicht krijgt over de recente oorlogsgeschiedenis. Het geeft de stad, die doorgaans een beetje toeristisch en druk is, een heel andere dimensie. Elk dorp, elke stad in onze streken delen immers dat verleden. Een gitzwarte tijd in onze geschiedenis. Waar je ook bent, de herinnering aan dat leed zit niet ver weg. En in Valkenburg zijn ze niet bang om dat te tonen.

Zuid Limburg

Een bordje van de belevingsroute in Valkenburg.

Tips voor een bezoek aan Zuid Limburg
Een reis met een thema als dit hakt er flink in. Soms heb je gewoon een pauze nodig, om alles wat te laten bezinken. Om weer wat kracht op te doen.

In Sittard had ik een heerlijke lunch in Gastrobar 1677. Ik genoot enorm van hun biefstuksalade. De kaart van Gastrobar 1677 is eerder klein, omdat ze dagelijks aangevuld wordt met specials. Het loont de moeite om die dus ook even te bekijken.

Voor mijn diner kwam ik terecht in de Limbourg in Sittard. Oerdegelijk  en gezellig, met heerlijke gerechten. De obers zijn kundig en raden je met plezier de suggesties aan. Bovendien kennen ze hun whisky’s, en weten ze de perfecte voor je uit te kiezen.

Overnachten deed ik in Nederlands kleinste kasteeltje: Casa Mia. Het heeft wat weg van een huis met een torentje en wat kantelen, maar staat wel degelijk geklasseerd als een kasteel. Er is maar één kamer, dus op voorhand reserveren is een must. Rust en gezelligheid in hartje Sittard.

Sittard

Het kleinste kasteeltje in Sittard. Auto voor schaal.

In De Oude Pastorie van Beek at ik een geitenkaassalade. Degelijke gerechtjes van streekproducten, dat is waar het hier om draait. Simpelweg goed.

Tijdens mijn reis stopte ik aan het Sittard War Cemetery en de Amerikaanse begraafplaats van Margraten. Zo klein als de eerste, zo groot is de tweede. Maar beide stralen een immense sereniteit uit. Het zijn plaatsen van gevallen soldaten herdacht worden. Ook de nameloze of degene die nooit terug gevonden zijn.

Je vindt overal tekenen en restanten van de Tweede Wereldoorlog. Je kan kriskras door Zuid Limburg gaan rijden, en je eigen weg zoeken, maar je kan je reis ook plannen via deze website. Ik raad je aan een deel van je reis te plannen, maar ook om een deel vrij te laten. Zodat je de tijd hebt om alles te bekijken, om alles te verwerken.
Vanuit Antwerpen is het amper een dik uur rijden naar Zuid Limburg. Geen tijd in een reisje of een weekendje weg? Zuid Limburg is heel goed bereikbaar voor een daguitstap.
Ik bezocht al eerder het plaatsje Stein, en schreef er dit artikel over.

Amerikaanse Begraafplaats Margraten

De Amerikaanse Begraafplaats van Margraten.

Sittard

De Basiliek van Sittard is prachtig. Een kijkje waard.

3 Comments
  1. Mooi verslag dat inspireert tot een eigen tocht.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *